Παχυσαρκία

Τι είναι παχυσαρκία και γιατί θεωρείται νόσος και όχι απλώς αισθητικό ζήτημα;

Η παχυσαρκία είναι χρόνιο, πολυπαραγοντικό νόσημα που χαρακτηρίζεται από υπερβολική συσσώρευση λίπους στον οργανισμό, σε βαθμό που επηρεάζει την υγεία. Η Ελλάδα βρίσκεται στις πρώτες θέσεις στην Ευρώπη τόσο σε ενήλικη όσο και σε παιδική παχυσαρκία.

Η βαρύτητα εκτιμάται με τον Δείκτη Μάζας Σώματος (ΔΜΣ = βάρος σε κιλά / ύψος σε μέτρα στο τετράγωνο): - ΔΜΣ 25,0-29,9: υπέρβαρος - ΔΜΣ 30,0-34,9: παχυσαρκία 1ου βαθμού - ΔΜΣ 35,0-39,9: παχυσαρκία 2ου βαθμού - ΔΜΣ ≥40,0: νοσηρή παχυσαρκία

Ο ΔΜΣ όμως δεν αρκεί από μόνος του, καθώς δεν διακρίνει τη μυϊκή από τη λιπώδη μάζα. Εξίσου σημαντική είναι η κατανομή του λίπους: το σπλαχνικό (κοιλιακό) λίπος συνδέεται με πολύ μεγαλύτερο κίνδυνο μεταβολικών επιπλοκών από το υποδόριο λίπος στους γοφούς.

Επιπτώσεις στην υγεία

Η παχυσαρκία αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο για σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2, αρτηριακή υπέρταση, υπερλιπιδαιμία, στεφανιαία νόσο, εγκεφαλικό επεισόδιο, ορισμένες μορφές καρκίνου, λιπώδες ήπαρ, υπνική άπνοια, οστεοαρθρίτιδα και ψυχολογικές επιπτώσεις. Το σύνολο διαβήτη, υπέρτασης, υπερλιπιδαιμίας και κεντρικής παχυσαρκίας ονομάζεται μεταβολικό σύνδρομο, και πολλαπλασιάζει τον καρδιαγγειακό κίνδυνο.

Πέρα από τον ΔΜΣ, στο ιατρείο χρησιμοποιούμε επιπλέον εργαλεία για μια πιο ακριβή εικόνα:

  • Περίμετρος μέσης: αυξημένος κίνδυνος σε άνδρες με περίμετρο >102 εκ. και γυναίκες >88 εκ.
  • Λιπομέτρηση: εκτιμά το ποσοστό σωματικού λίπους και τη βασική μεταβολική δαπάνη
  • Δερματοπτυχόμετρο: μέτρηση δερματικών πτυχών σε συγκεκριμένα σημεία του σώματος, για ακριβέστερη εκτίμηση της κατανομής του λίπους

Παράλληλα, γίνεται πλήρης εργαστηριακός έλεγχος για την ανίχνευση συνοδών παθήσεων (σάκχαρο, λιπίδια, θυρεοειδική λειτουργία, ηπατική λειτουργία) και λήψη λεπτομερούς ιστορικού διατροφικών συνηθειών, σωματικής δραστηριότητας και τυχόν φαρμάκων που μπορεί να συμβάλλουν στην αύξηση βάρους.

Η αντιμετώπιση είναι πάντα εξατομικευμένη και βασίζεται σε τρεις πυλώνες:

1. Διατροφή: εξατομικευμένο διαιτολόγιο, ρεαλιστικό και βιώσιμο, με στόχο σταδιακή απώλεια βάρους 5-10% του αρχικού σε 6 μήνες — αυτό το ποσοστό, ακόμα κι αν φαίνεται μικρό, έχει αποδεδειγμένα σημαντικό όφελος στη μείωση καρδιαγγειακού κινδύνου.

2. Άσκηση: συνδυασμός αερόβιας άσκησης (τουλάχιστον 150 λεπτά/εβδομάδα μέτριας έντασης) και ασκήσεων ενδυνάμωσης, για διατήρηση της μυϊκής μάζας κατά την απώλεια βάρους.

3. Φαρμακευτική αγωγή: Τα τελευταία χρόνια η φαρμακευτική αντιμετώπιση έχει εξελιχθεί σημαντικά. Οι σύγχρονες κατευθυντήριες οδηγίες κατατάσσουν πλέον τη σεμαγλουτίδη και την τιρζεπατίδη (φάρμακα που μιμούνται εντερικές ορμόνες τύπου GLP-1 και GIP, μειώνοντας την όρεξη) ως θεραπείες πρώτης επιλογής σε ενήλικες με παχυσαρκία, ιδιαίτερα όταν συνυπάρχει προδιαβήτης, διαβήτης τύπου 2 ή καρδιαγγειακή νόσος. Εναλλακτικές επιλογές, για μετριότερη απώλεια βάρους, είναι η λιραγλουτίδη και ο συνδυασμός ναλτρεξόνης-βουπροπιόνης. Η φαρμακευτική αγωγή προστίθεται πάντα πάνω στη βάση των αλλαγών στον τρόπο ζωής, δεν τις αντικαθιστά, και απαιτεί τακτική ιατρική παρακολούθηση.

4. Βαριατρική χειρουργική: σε επιλεγμένους ασθενείς με νοσηρή παχυσαρκία (ΔΜΣ ≥40, ή ≥35 με σοβαρές συνοδές παθήσεις) που δεν ανταποκρίνονται σε συντηρητική αγωγή, μπορεί να συζητηθεί παραπομπή για βαριατρική επέμβαση.